گزارش مکتوب ..... مازندران و زمین های تشنه آب

به گزارش خبرگزاری صداوسیمای مرکز مازندران، اهمیت روز افزون و فزاینده آب در عرصه های گوناگون حیات جمعی به حدی بدیهی است که به جرأت میتوان گفت هیچ تمدن و تجمعی بدون وجود این منبع حیات نمی توانست در تاریخ باقی بماند.

ایران، با اینکه 1/1درصد از مساحت خشکی های جهان را به خود اختصاص داده،‌ فقط 34صدم درصد از آبهای موجود در خشکی های جهان را در اختیار دارد. میانگین بارندگی در کشور 250میلیمتر در سال معادل 413 میلیارد متر مکعب و میانگین بارندگی در جهان حدود 800تا 820میلیمتر (بیش از 3 برابر ایران) است.

اما هدر رفت آب در ایران بیش از میانگین جهانی است براساس بررسی های وزارت نیرو، میزان هدر رفت آب در کشور ما 28 تا 30درصد است درحالی که این مقدار اتلاف در دنیا9 تا 12 درصد گزارش شده است که یکی از عوامل اصلی آن برداشت های غیرمجاز از شبکه آب رسانی، فرسودگی تاسیسات آب و شبکه های آبرسانی و مهار نشدن آب های سطحی است.

استان مازندران هم با 24 هزارکیلومتر مربع وسعت، میانگین بارندگی نزدیک به میانگین جهانی معادل 750 میلی متر در سال دارد که بخش زیادی از آن بدون هیچ استفاده ای به دریا می ریزد. بر اساس آمارهای شرکت آب منطقه ای و اداره کل هواشناسی مازندران نزولات آسمانی در استان، سالانه 15 میلیارد و 600میلیون مترمکعب است که 8 میلیارد و 700میلیون مترمکعب آن تبخیر و تعریق می شود و 6 میلیارد و 850 میلیون متر مکعب باقی می ماند که ازاین میزان 4 میلیارد و900 میلیون مترمکعب آب سطحی است و شامل رودخانه ها، چشمه ها و یک میلیارد و 950 میلیون مترمکعب آب های زیرزمینی است.

این در حالی است که فقط 650 میلیون متر مکعب یعنی حدود 9 درصد از آب های سطحی استان مهار می شود و 4 میلیارد و 250 میلیون مترمکعب از آب های سطحی هدر می رود. از سویی دیگر بر اساس آمار سازمان جهاد کشاورزی مازندران 450 هزار هکتار اززمینهای استان زیرکشت انواع محصولات کشاورزی است که نیاز شدید کشاورزی مازندران را به آب نشان می دهد.

هدر رفت بیش از 90 درصد آب

کاویانی از کارشناسان شرکت آب منطقه ای مازندران، علت اصلی هدر رفت بیش از 90 درصد آبهای سطحی استان را نداشتن زیرساخت ها و نبود قدرت ذخیره آب نابهنگام دانست و گفت: هم اکنون فقط 9 سد در استان وجود دارد که قادر به مهار 9 درصد از آب های سطحی استان است و این درحالی است که مازندران از لحاظ برخورداری از منابع متعدد آب درردیف 11 استان برتر کشور قرار دارد.

سیدرضـا موسوی کارشناس آب شرکت آب و فاضلاب شهری استان هم، فرسودگـی شبکـه توزیع آب در مازنـدران را یکـی دیگر از مهمترین علل هـدررفت آب می داند و می گوید: ناشناخته ماندن اهمیت آب و ارزش اقتصادی آن ، مشکلات فنی در اجرای طرح های مهار و تامین منابع آبی ، وضع جغرافیایی خاص حوزه های آبریز و رودخانه ها ( شیب تند و سرعت آب )، ناکافی بودن اعتبارات استانی و ملی، نبود هماهنگی میان سازمان های دولتی در اجرای طرح های توسعه و تامین آب و بالا بودن ارزش اقتصادی زمین در مناطق اجرای طرح های آب و خاک از علل هدر رفت آب های سطحی در مازندران و محدودیت های اصلاح شبکه های آب است.

یخکشی مدیرعامل آب منطقه ای مازندران مهمترین مشکلات در جمع آوری آب های سطحی را انتقال آب از یک حوزه سیاسی به حوزه سیاسی دیگر ، ناکافی بودن حمایت نیروی انتظامی در برخورد با متخلفان آب، دخالت غیرمسئولانه مسئولان محلی، استفاده بی رویه برخی از بهره برداران از آب بندانها و ناکافی بودن طرح های اضطراری مقابله با خشکسالی می داند.

راهکارهای افزایش ذخیره سازی آب

بر اساس سند چشم انداز توسعه کشور و استان، در سال 1404 قرار براین است که ظرفیت مهار آب های سطحی در مازمدران به 2 میلیارد و 600 میلیون مترمکعب برسد یعنی در 11 سال آینده بیش از نیمی از آب های سطحی باید مهار شود.

شاه نظری دکترای مدیریت منابع آب دانشگاه علوم کشاورزی ومنابع طبیعی ساری معتقد است در صورتی می توانیم به این مقدار مهار آب برسیم که بتوانیم هر سال علاوه بر مهار کنونی آب های سطحی، 200 میلیون مترمکعب آب دیگر را نیز مهار کنیم ؛ درحالیکه هم اکنون با دارابودن 10 سد مخزنی، هفت سد انحرافی و لاستیکی سالانه فقط 650 میلیون مترمکعب آب مهارمی شود.

مدیر عامل شرکت آب منطقه ای مازندران هم با اشاره به میانگین مهار 40 درصدی آبهای سطحی در کشور، و رتبه پایین مازندران از این لحاظ گفت: کمبود اعتبار و پیمانکار مناسب و توانمند از مهمترین دلایل کندی اجرای طرح های سد سازی در مازندران است. یخکشی با بیان اینکه هم اکنون 10 سد در مازندران درحال ساخت است افزود: درصورت بهره برداری کامل این طرح ها، میانگین مهار آبهای سطحی مازندران به حدود 30 درصد خواهد رسید.

وی روند طولانی صدور مجوز و رسیدگی های اداری در اجرای طرح های عمرانی این بخش را از چالش های فرسایشی در مازندران دانست و تصریح کرد: برخی مدیران به جای تسهیل در اجرای طرح ها، سخت گیری در آن را در اولویت قرار داده اند تا جایگاه خود را حفظ کنند.

با توجه به گفته های مسئولان و کارشناسان و مشاهدات صورت گرفته، به نظر می رسد مهار آب های سطحی به عنوان یکی از دغدغه های نظام و مقام معظم رهبری که در پیام نوروزی سال 91 بر آن تأکید داشتند، در مازندران چندان جدی گرقته نشده است و پیش از هر اقدامی تغییر دیدگاه مسئولان در این باره ضروری است.