قطر و يک سالگي تحريم عربي

به گزارش سرويس بين الملل خبرگزاري صدا وسيما ،شاید بتوان قطر را کشوری حاشیه ای اما اثر بخش در محاسبات دفاعی، امنیتی و تجاری در منطقه خلیج فارس قلمداد کرد که به ویژه روابط دیرینه با آمريکا و عربستان سعودی، توان استراتژیک آن دولت را تقویت کرد.
فعالیت پایگاه های هوایی آمریکا به نام " العدید" (Al Udeid) که قطر 400 میلیون دلار برای توسعه این پایگاه هوایی هزینه کرده‌ و حدود 10 هزار نظامی آمریکایی و تعدادی فرانسوی در آن مستقر هستند و نیز پایگاه «السیلیه» که در اختیار نظامیان آمریکایی قراردارد، از دیگر پشتیبانی های امنیت قطر به شمار می رود.
اما خبر این روزها حاکی از فشارهای بیشتر حاصل از ناکامی های مکرر ریاض و دوستانش در برنامه تحریم قطر است. براساس اخبار رسمی، همین هفته ! عربستان سعودی، قطر را تهدید به اقدام نظامی هم کرد.
خبرگزاري روسيه ، پایگاه اینترنتی الجزیره انگلیسی و روزنامه فرانسوی لوموند و برخی رسانه های منطقه نوشتند: سلمان پادشاه عربستان سعودی ضمن اعتراض به مسکو به دلیل فروش سامانه دفاعی اس 400 به قطر ، با ارسال نامه ای به رئیس جمهور فرانسه هشدار داد اگر دوحه اقدام به خرید آن سامانه دفاعی از روسیه کند، ریاض همه اقدامات لازم نظامی را در واکنش به این موضوع انجام خواهد داد.

در مقابل مسکو اعلام کرد: تحویل سامانه ها در چارچوب روابط روسیه و قطر تعریف می شود و ربط خاصی به کشور دیگری ندارد.

آلکسي کندراتیف، يکي از مقامات امنيتي و دفاعي روسيه در اين خصوص اعلام کرد: روسیه از منافع خود پیروی می کند و با فروش «اس-400» به قطر برای بودجه دولتی کسب درآمد می کند. موضع عربستان سعودی نمی تواند تأثیری درتصمیم روسیه بگذارد ".

آغاز تحريم
­اما اصل ماجرا از آنجایی شروع شد که در روز پنجم ژوئن سال 2017 (15 خرداد 1396)، عربستان سعودی -به همراه دیگر اعضای شورای همکاری خلیج فارس مانند بحرین، امارات عربی متحده و مصر، قطر را تحت محاصره دریایی، زمینی و هوایی قرار داد و دوحه را به حمایت از"تروریسم" و ناامن کردن منطقه متهم کرد. تبلیغات و ادعاهایی که دوحه به تکرار آنها را رد کرد.
ریاض و دوستانش در پی این جنگ روانی، خواستار تعطیل شدن شبکه تلویزیونی الجزیره انگلیسی و یک پایگاه نظامی ترکیه و قطع ارتباط قطر با ایران شدند.
پر واضع بود که تصمیم دولت های عربی فشار و تحریم برای رسیدن به اهداف پشت پرده بود.
اهداف استراتژی تحریم زمینی، هوایی و دریایی قطر توسط عربستان، بحرین و امارات عربی متحده که با تیتر رسانه ای «بحران یا پروژه قطر» رایج شد، آن بود که اقتصاد و معیشت مردم و تجارت آن کشور از هم بپاشد و حاکمان قطر را به تسلیم در برابر خواسته های دوستان قدیم وادار کند.
عطش رهبری سعودی ها در حاشیه خلیج فارس، ریاض را تا جایی پیش برد که روابط قطر با ایران و ترکیه را برای سامان امنیتی منطقه خطرناک توصیف می کرد.

انگيزه هاي رياض
این درحالی است که یک سال از تحریم کشورهای عربی ضد قطر می گذرد و می توان گفت در این مدت تهدیدات ریاض بیشتر ناشی از دو روند بوده:

نخست، فرآیند جنگ روانی بی ثمر عربستان و متحدانش در طرح ضد قطری

دوم ، اوجگیری اعتراض محافل سیاسی و رسانه ای جهان علیه نگرش ریاض به جنگ افروزی در یمن .

در مقابل بسیاری از خبرها حاکی از تاثیر حداقلی تحریم های سعودی و متحدان آن بر قطر خبر است.

با این حال قطر یک امیرنشین کوچک در حاشیه شرقی خلیج فارس با جمعیتی حدود دو میلیون نفر و تحت رهبری شیخ تمیم بن حمد آل ثانی، قرار دارد که به نوعی توانسته فشار های محمد بن سلمان، ولیعهد تازه کار را تا حدود زیادی خنثی کند. این روند این واقعیت را به اثبات رساند که وجاهت نیم بند عربستان باز هم در میان دوستانش رنگ باخت .
در همان اولین هفته های اعمال تحریم و فشار بر امیر نشین قطر، دولت ایران از روی نوع دوستی و مراعات حقوق انسانی و فارغ از برخی دشمنی های گذشته دوحه علیه تهران و در حمایت از دولت و مردم قطر، ارسال کمک های غذایی و دارویی را به قطر آغاز و در پی آن دولت ترکیه نیز کمک های خود را روانه دوحه کرد.
به موازات این رخدادها، بسیاری از احزاب و دولت های جهان با محکوم کردن سیاست های آمریکایی - صهیونیستی حاکمان عربستان ، ایستادگی دولت و مردم قطر را در مقابل فشارهای ضد حقوق بشری و ضد حقوق بین المللی برخی حاکمان عربی ستودند .
" هفته گذشته یکی از اعضای حزب کارگر در پارلمان انگلیس گفت: قطر پیشرفت های چشمگیر و دستاوردهای آشکاری را در طول دوره تحریم محقق کرده است.
وی در گفتگوی اختصاصی با روزنامه الشرق تاکید کرد: دوحه در برخورد با تحریم چهارجانبه اعراب خود را با روشی منحصر به فرد به جهان معرفی کرده است."

حتی مطبوعات صهیونیستی هم اوایل این هفته اذعان کردند ولیعهد عربستان رهبری محاصره اقتصادی قطررا برعهده دارد تا این کشور را وادار به تسلیم کند، اما با گذشت یک سال از این تلاش ها، قطر همچنان پایدار و مستقل تر از قبل شده است.
برخی گزارش های بین المللی نیز حاکی از آن است که قطر نه تنها مشکلات مالی خود را مدیریت و تغییر داده بلکه جایگاه ژئوپلتیک خود را در سامان امنيتي خلیج فارس بهبود بخشیده است.

بحران چند ضلعي در عربستان

نکته اینجاست، امروز رژیم سعودی که همان نگاه خصمانه به قطر دارد، خود در محاصره بحران چند ضلعی گرفتار است که عبارت است از :

1- یک ضلع همان اختلافات وگرفتاری ها در درون سیستم مخوف حکومتی میان شاهزاده ها است که به خصوص پس از دعواها بر سر قدرت و سرکوب و زنداني کردن مدعيان قدرت و حکومت مانند بن طلال، از صحنه سياسي اوج گرفت و با تمرکز قدرت در دستان بن سلمان تا حدودي جنگ قدرت فروکش کرد.

2- ضلع دیگر آن ناکامی ها در جنگ یمن و معرفی حاکمان ریاض به عنوان نسل کش و متجاوز. بسياري از گزارش هاي مجامع و سازمان هاي دولتي و مردم نهاد ، بحران انساني در يمن را حاصل سياست هاي مخرب رياض مي دانند.

3- ضلع بعدی شکست در جنگ عراق و سوریه و مهم تر از آن سرنوشت مبهم و راز آلود "محمد بن سلمان - ولیعهد عربستان" و تبلیغات عجیب مبنی بر معرفی او به عنوان پادشاه در عید فطر امسال است.
طی این یک سال، چند طرح برای کاهش اختلافات یاد شده از سوی برخی دولت ها ارائه شده که به نوعی کارساز نبوده نظیر طرح اخیر کویت .
روزنامه «الرای» کویت جمعه گذشته ،نوشت که «شیخ تمیم بن‌حمد آل‌ثانی» امیر قطر به همتای کویتی خود «شیخ صباح الاحمد جابر الصباح» موافقت خود را با طرح این دولت مبنی بر برگزاری نشستی برای حل و فصل بحران خلیج‌فارس اعلام کرد.›

جمع بندی
امروز تقریبا همه تبلیغات و فشار بر کشور قطر نتیجه عکس داشته و بیشتر به بهره های سیاسی و ژئوپلتیک برای دولت و مردم قطر تبدیل شده است. در این یک سال مقامات قطر بارها و بارها از نقش سازنده تهران در رفع تحریم ها و کمک رسانی های غذایی و دارویی و نیز حمایت های قدرتمند ایران تقدیر و آنرا نشانه ای روشن از اقتدار منطقه ای ایران در مقابل برخی دولت های عرب عنوان کردند. 
=======================================

نويسنده - محمد حسيني پور - پژوهشگر سياست استراتژيک 
.
--