غصه مروارید سیاه جنگل های هیرکانی

گزارش مکتوب: غصه مروارید سیاه جنگل های هیرکانی گلستان

به گزارش خبرگزاری صدا وسیما:استان گلستان در حاشیه جنوب شرقی دریای خزر بخشی از جنگل های 50 میلیون سال هیرکانی را شامل می شود  که در سالهای اخیر علاوه بر برداشت مجاز و غیر مجاز چوب به علت داشتن قارچ خاصی هدف حمله سودجویان و قاچاقچیان قرار گرفته است .

جنگلهایی که در دهه های اخیر حدود 30 درصد آن  تخریب شده و امروز به 399 هزار هکتار کاهش یافته . جنگلهایی که  از ابتدای پیدایش برروی کره زمین تاکنون بر همه چالش ها از جمله عصر یخبندان 5 هزار سال پیش ، سیل های ویرانگر و آتش سوزی های سالهای اخیر پیروز شده و تاکنون به زیست خود ادامه داده  وبه علت  وجود دریای خزر که متعادل کننده هوای اقلیم جنگلهای شمال ایران است ماندگار شده است در حالی که جنگلهای اروپا در آخرین عصر یخبندان کاملا براثر سرما منجمد و نابود شد و دوباره پدید آمد .

نقطه اشتراک این جنگلها علاوه بر زیبایی وجود درختان مشابه مانند بلوط و خاک مشابه هوای مشابه و کوههای کم ارتفاع مشابه ( از لحاظ زمین شناسی  ) است. این اقلیم های مشابه وجوه مشترک دیگری هم دارند که در سالهای اخیر به چالشی تازه برای بقاع جنگل های گلستان و آن وجود قارچی زیرزمینی بنام ترافل دنبلان کوهی سیاه است که با ریشه درخت بلوط جنگلی همزیستی دارد .

انواع دیگر این قارچ دنبلان سفید و زرد است که آنها هم در دشت های شمال شرقی استان یعنی شهرستان کلاله و مراوه تپه به علت همزیستی با ریشه گیاه  بیابانی در فصل بهار رشد می کند .

به علت وجود بازار تقاضای کشورهای حاشیه خلیج فارس در سالهای اخیر ، به منبع درآمد جوامع محلی تبدیل شده است .

آشنایی و توجه  دلالان و جوامع محلی به تولید قارچ باعث شد که با دنبلان کوهی سیاه هم آشنا شوند و برای بدست آوردن آن به دل جنگل های منطقه بزنند.

 هدف دلالان این بار بجای کشورهای حاشیه خلیج فارس بازار کشورهای اروپا و آمریکا بود ، میزهای رستورانهای گران قیمت با مشتریان میلیونر اروپایی مانند ایتالیا و فرانسه.

 تامین تقاضای این رستورانها از جنلگهای اروپایی چندان آسان نیست زیرا قوانین سختگیرانه حفظ جنگل ها مانع هجوم و تخریب ریشه بلوط های جنگلی می شود و آنها مجبورند با استفاده از روشهایی مانند استفاده از سگها و خوک های آموز دیده این قارچ ها را پیدا کنند .

اما این قصه در جنگلهای تنگه چهل چای شهرستان مینودشت که دیگر قوانین سختگیرانه و فرهنگ آموزش حیوانات برای پیدا کردن قارچ   نبود به صورت یک  آفت بروز کرد .

قارچی که مروارید سیاه جنگل های هیرکانی  و اکسیر جوانی نامیده می شود .

مستند های تهیه شده  خارجی نشان می دهد که این قارچ به صورت سس مخصوص و ادویه گرانقیمت با قیمت های بالا در رستورانهای اروپایی سرو می شود.

احمد یکی از  افراد بومی می گوید: برای پیدا کردن این قارچ کمیاب ریشه درختان بلوط را به وسیله تیشه یا چنگک   شخم می زنیم.

سودجویان با جستجوی این قارچ  برگها و نهالهای تازه را از بین می برند که این کار باعث ناتوانی درخت از تغذیه و در نتیجه  قطع تولید مثل می شود .

خانم دکتر زمانی عضو هیات علمی  موسسات تحقیقات جنگل ها ومراتع کشور می گوید تحقیقات بسیاری تائید کننده تخریب بخش وسیعی از  کف جنگلهای منطقه  است.

فرامرزی کارشناس جنگلداری و مراتع  شهرستان مینودشت می گوید :  این تخریب  با کنار زدن برگ های خشک  باعث  کاهش رطوبت خاک  وسست شدن آن می شود که با اولین باران موجب  سیل و فرسایش  می شود .

با توجه آشنا نبودن مردم با ترافل و نبود مصرف خوراکی در بین آنها و همچنین نبود سرمایه گذار  و صنعت فرآوری چرا مردم برای بدست آوردن آن به جنگل ها هجوم می آورند؟

فرامرزی کارشناس جنگلداری و مراتع می گوید :بی کاری و درآمد پائین بومی های منطقه جنگلی مینودشت از سویی و افزایش معضلات اقتصادی در سالهای اخیر باعث عطش سوء استفاده از منابع طبیعی و جنگلی بیشتر شود و نبود آگاهی مردم به اهمیت حفظ جنگل باعث هجوم آنها به دل جنگلها شده تا با تخریب ریشه بلوط ها چندتایی از این قارچ ها را برای تامین معاش بیشتر بدست بیاورند و بفروشند.

محمود یکی از این افرادکه  دنبال قارچ  هر روز به جنگل  می رود می گوید : یکی از این سودجویان در پوشش کارخانه ساندیس و نوشمک در شهرستان های اطراف فعالیت می کند و تاکنون 15 تن دنبلان کوهی سیاه به ایتالیا صادر کرده است .

وی علت این قاچاق را  اختلاف نجومی قیمت در ایران  اروپا می داند که به قیمت یورو 27 هزار تومانی به 155 میلیون تومان می رسد در حالی که دلالان هر کیلوگرم را تنها 100 تا 200 هزار تومان و گاهی هم به یورو  از افراد بومی می خرند .

اگر چه این قارچ در مناطق جنگلی نقاط مختلفی در دنیا تولید می شود اما کیفیت قارچ دنبلان کوهی سیاه جنگلهای گلستان  هم مانند خاویار گلستان منحصر بفرد است و مشتریان ثروتمند اروپایی را حریص تر می کند.

تحقیقات نشان داد این  قارچ  پرورشی در چین هم به صورت مصنوعی تولید می شود اما کیفیت  قارچ ارگانیک را ندارد و از آن استقبالی نمی شود. البته برای پرورش مصنوعی قارچ دنبلان کوهی سیاه فعالیت هایی هم در گلستان انجام شده است.

خانم میرزایی که در زمینه پرورش این قارچه تحقیقاتی  در شهرستان کلاله انجام داده می گوید : به صورت محدود این قارچها را  پرورش داده ایم اما به علت کیفیت پایین آن و نبود حمایت مسولان متوقف شده است. 

براساس قانون کندن این قارچ ها در یکی دو سال اخیر ممنوع شده است اما بازار قاچاق همچنان فعال است .

فرشید یکی از دلالان خریدار قارچ می گوید : هر شب 2 تا 3 تن قارچ   از مردم خریداری و به جایی که در پوشش نگهداری بستنی   حمل می  کنیم تا برای سفر طولانی در بسته بندی از جنس یونولیت آماده قاچاق به آن سوی مرزها می شوند.

مرحله بعدی قاچاق حمل قارچ ها به مرز ایران وترکیه است .

در این سفر 1500 کیلومتری به روستای مرزی میرعمر شهر  قطور شهرستان خوی می رسند و آنجا به واسطه های ترکیه ای تحویل می شوند تا از کوهستان به ترکیه قاچاق شوند.

واسطه هایی در ترکیه هستند که  این قارچهای ارزان قیمت را به اروپا ترانزیت می کنند.

البته بخشی از این قارچها از طریق فرودگاه بین المللی در تهران قاچاق می شود که به صورت مستقیم و سریعتر به  رستورانهای اروپایی می رسد .

استاندار گلستان با پی گیری قاچاق این کالای با ارزش  به فرماندارن  دستور داد تا فرمانداران و مدیران از ادامه این روند  جلوگیری کنند.

هرچند منابع طبیعی گلستان برخورد هایی با  برداشت کنندگان  ودلالان خرده پا انجام داده ابوطالب قزلسفلو مدیر کل منابع طبیعی استان می گوید : یکی از خلع های قانونی این است  که قانون هیچ مجازاتی را برای برخورد با برداشت کنندگان و حمل کنندگان  پیش بینی نکرده است.

اگر چه   برای  برخورد با این متخلفان  قانون وجود ندارد اما سالهاست برای حفظ این جنگل های 50 میلیون ساله قانون وجو دارد.

حجت الاسلام سید رضا سید حسینی دادستان عمومی و انقلاب استان می گوید: دادگستری این تخلفات را در قالب اجرای قانون مجازات تخریب کنندگان جنگل ها و منابع طبیعی بررسی  و متخلفان را مجازات می کند و در سالهای اخیر  در گلستان پرونده هایی در این رابطه تشکیل و با متخلفان برخورد شده است.

نتیجه:وسعت جنگل های هیر کانی گلستان از سویی ،کم بودن  نیرو های جنگل بانی منابع طبیعی از سویی دیگر ،اوضاع اقتصادی نابسامان جامعه و در آمد اندک بومیان منطقه در کنار خلاء های قانونی و نبود نظارت های لازم دست دلالان را برای سود جویی بیشتر باز کرده است اما تحقیق و پژوهش درباره اقدامات کشور های  دنیا برای  بهره برداری اصولی و منطقی در کنار حفظ جنگل ها و حمایت از این پژوهش ها برای فراوری قارچ دنبلان کوهی سیاه و استفاده از حیوانات آموزش دیده بجای  تخریب ریشه درخت  بلوط جنگلی( مثل پرورش ماهیان خاویاری و صاردات آن ) درکنار آگاهی بخشی و فرهنگ سازی بومیان منطقه و ایجاد شغل هایی برای مراقبت از جنگل ها و توسعه گردشگری می تواند این جنگل ها را از غارت سودجویان نجات دهد.