درناها، نگهبانان تعادل زیستی

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، درنا‌ها از کهن‌ترین پرندگان روی زمین‌ هستند که حضورشان شاخصی از سلامت زیست‌بوم‌ها به شمار می‌رود. این پرندگان مهاجر با تغذیه از گیاهان آبی و جانوران کوچک، به چرخه طبیعی مواد مغذی در تالاب‌ها کمک کرده و با پراکنده‌سازی بذر گیاهان، به بازتولید پوشش گیاهی در مناطق مرطوب کمک می‌کنند.

درنای سیبری، یکی از گونه‌های بسیار نادر پرندگان مهاجر، در رده «به‌شدت در معرض خطر انقراض» (Critically Endangered) قرار دارد.در ایران، جمعیت این گونه به‌ویژه زیرگونه غربی آن (مهاجرت‌کننده به تالاب‌های شمالی کشور) طی ده‌ها سال به‌شدت کاهش یافته است.در دهه‌های گذشته، جمعیت زمستان‌گذرانی این گونه در ایران بین ۹ تا ۱۴ قطعه بوده است.در گزارش‌ها آمده است که «جمعیت این دسته از درنا‌ها از بیش از ۲۰۰ قطعه در سال ۱۹۳۰ به دو قطعه در سالیان اخیر و با مرگ «آرزو» به یک قطعه رسیده است».این یک قطعه باقی‌مانده، که در ایران با نام امید شناخته می‌شود، از سال ۱۳۸۵ (۲۰۰۶ میلادی) به‌تنهایی برای زمستان‌گذرانی به تالاب تالاب فریدون‌کنار استان مازندران می‌آید.در سال‌های اخیر، عدم مشاهدهٔ این پرنده در برخی سال‌ها زنگ خطری جدی است؛ به‌عنوان مثال گزارش شده که امید از سال ۲۰۲۴ به ایران بازنگشته است.

درنا‌ها در جهان در ۱۵ گونه شناخته شده‌اند که دو گونه از آنها، درنای خاکستری (Grus grus) و درنای سیبری (Leucogeranus leucogeranus)، هر ساله به ایران مهاجرت می‌کنند. درنای خاکستری در بسیاری از تالاب‌های شمال و مرکز کشور از جمله میقان اراک، گندمان، گاوخونی و انزلی مشاهده می‌شود، در حالی که درنای سیبری، به عنوان یکی از نادرترین پرندگان جهان، تنها در فریدونکنار مازندران دیده شده و از جمعیت تاریخی آن در ایران، تنها یک قطعه باقی مانده است.

پروین ایمانی، کارشناس پرندگان، در گفت‌و‌گو با خبرنگار صداوسیما گفت: درنا‌ها به طور میانگین ۳۵ تا ۴۰ سال عمر می‌کنند و در زیستگاه‌های امن می‌توانند بیش از این نیز زندگی کنند. اما تخریب و خشک شدن تالاب‌ها، شکار غیرمجاز و کاهش حق‌آبه‌های زیست‌محیطی، مهم‌ترین تهدید‌های حیات آنها در ایران است.

کارشناسان محیط زیست تأکید دارند که حفاظت از تالاب‌ها در واقع حفاظت از حیات درناهاست. تالاب‌هایی مانند میقان اراک، هر ساله در فصل مهاجرت میزبان هزاران درنای خاکستری هستند و نقش مهمی در حفظ جمعیت این گونه در منطقه فلات مرکزی دارند. این تالاب‌ها علاوه بر ارزش زیستی، در تعدیل آب‌وهوا، کنترل سیلاب‌ها و افزایش رطوبت اقلیم‌های خشک نیز مؤثرند.

ایمان موسوی، پژوهشگر حیات‌وحش، می‌گوید: درنا‌ها پرچمداران حفاظت از تالاب‌ها هستند. حضورشان در یک منطقه نشانه سلامت زیست محیطی است و غیبت‌شان می‌تواند زنگ خطر برای کل سامانه طبیعی باشد.

به گفته کارشناسان، استمرار مهاجرت درنا‌ها به ایران وابسته به احیای تالاب‌ها و تأمین حق‌آبه‌های زیست‌محیطی است؛ چرا که با ادامه روند خشکسالی و بهره‌برداری بی‌رویه از منابع آبی، خطر نابودی زیستگاه‌های این پرندگان زیبا بیش از هر زمان دیگری جدی شده است.