وابستگی ۷۳ درصدی انرژی کشور به گاز

به گزارش خبرنگار خبرگزاری صدا و سیما، «سعید توکلی» با حضور در برنامه «میز اقتصاد» با اشاره به وضع مصرف و پایداری شبکه گاز کشور گفت: در حال حاضر از ابتدای زنجیره گاز، تلاش‌های گسترده‌ای برای حفظ پایداری شبکه در حال انجام است، اما باید توجه داشت که مصرف ۶۹۰ میلیون مترمکعب گاز در بخش خانگی، تجاری و صنایع جزء، معادل نزدیک به ۸۰ درصد گاز تحویلی به خطوط انتقال است.

وی افزود: در روزی که این حدنصاب ثبت شد، در مجموع ۸۷۲ میلیون مترمکعب گاز به شبکه تحویل داده شد که از این میزان، ۶۹۰ میلیون مترمکعب در بخش خانگی و تجاری مصرف شد.

معاون وزر نفت با تشریح الگوی مصرف مشترکان گفت: بر اساس بررسی‌ها، حدود ۸۷ درصد مصرف‌کنندگان در پله‌های اول و دوم قرار دارند؛ به‌طوری‌که ۷۰ درصد مشترکان در پله اول، ۱۸ درصد در پله دوم، نزدیک به ۱۰ درصد در پله سوم و تنها ۲ درصد در پله چهارم مصرف هستند.

مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران ادامه داد: همین ۲ درصد مشترکان پله چهارم، حدود ۶ درصد کل گاز مصرفی بخش خانگی را استفاده می‌کنند که نشان‌دهنده شدت مصرف بالا در این گروه محدود است.

توکلی با اشاره به نقش تعرفه‌ها در اصلاح رفتار مصرفی گفت: بر اساس منطق اقتصادی، زمانی که مصرف بالا می‌رود، قیمت تمام‌شده باید بازدارنده باشد، اما طبق آمار قبوض، حتی در برخی استان‌ها و شهر‌هایی که مصرف مبنای درستی دارد، اثر بازدارندگی تعرفه‌ها کمتر از ۲ درصد بوده است.

وی افزود: امسال بر اساس مصوبه هیئت وزیران، تمرکز اصلی برخورد‌ها بر دستگاه‌های دولتی قرار گرفت. طبق این مصوبه، دستگاه‌های دولتی باید گاز را با تعرفه پله سوم پرداخت کنند و مصرف خود را حداقل ۲۰ درصد در مقایسه با مدت مشابه سال ۱۴۰۱ کاهش دهند؛ در غیر این صورت، مازاد مصرف آنها با تعرفه پله چهارم محاسبه می‌شود.

مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران تأکید کرد: همچنین در خصوص رعایت دمای آسایش، بازدید و پایش مستمر از همه ادارات دولتی و عمومی انجام می‌شود و در صورت افزایش دما بیش از ۲۰ درجه سانتی‌گراد، پس از اخطار، اعمال قانون می شود و در نهایت قطع گاز در دستور کار قرار می‌گیرد.

معاون وزیر نفت درباره اقامتگاه‌های غیر دائم گفت: این واحد‌ها که معمولاً در آخر هفته‌ها استفاده می‌شوند، اما مصرف ممتد دارند، در پله سوم محاسبه می‌شوند. همچنین کارگروهی با محوریت وزارت کشور و با مشارکت بازیگران حوزه انرژی و ناترازی تشکیل شده تا وزرا و استانداران به‌صورت میدانی پای کار بیایند.

وی افزود: این مصوبه یکی از بهترین اقداماتی بود که دولت از خودش شروع کرد. در کنار آن، اصلاح تعرفه‌ها نیز چند محور اساسی داشت؛ از جمله اینکه ساختار ۱۲ پله‌ای مصرف به ۴ پله کاهش یافت و تقسیم‌بندی اقلیمی از ۵ اقلیم به حدود هزار و ۳۰۰ اقلیم تبدیل شد، به‌طوری‌که هر شهر بر اساس الگوی مصرف تجمیعی پنج سال گذشته خود ارزیابی می‌شود.

توکلی با اشاره به ناترازی انرژی گفت: در حال حاضر انرژی برای کشور یک فرصت است، اما حدود ۳۰۰ میلیون مترمکعب ناترازی انرژی داریم. دلیل اصلی این وضع، وابستگی ۷۳ درصدی سبد انرژی کشور به گاز است؛ شرایطی که در کمتر کشوری در دنیا دیده می‌شود.

مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران افزود: سال گذشته رکورد پیک تولید و مصرف گاز به حدود یک میلیارد و ۱۶۰ میلیون مترمکعب رسید که از این میزان، ۸۸۰ میلیون مترمکعب گاز خشک به شبکه انتقال تزریق شد. شبکه انتقال کشور بیش از ۴۰ هزار کیلومتر و شبکه توزیع حدود ۴۷۰ هزار کیلومتر خط لوله دارد که پایداری آن اهمیت بسیار بالایی دارد.

توکلی ادامه داد: فشار به شبکه در شرایط زمستانی طبیعی است. امسال حتی در جنگ ۱۲روزه و حمله به برخی تأسیسات گازی، رکورد‌های جدیدی در تولید، انتقال و توزیع گاز ثبت شد.

معاون وزیر نفت گفت: در ۱۰ روز ابتدایی دی‌ماه سال گذشته، میانگین مصرف بخش خانگی و تجاری ۶۰۹ میلیون مترمکعب بود، اما امسال این عدد به ۶۵۰ میلیون مترمکعب رسیده؛ یعنی بیش از ۴۰ میلیون مترمکعب افزایش مصرف. پایداری شبکه برقرار است، اما استمرار آن به رفتار مصرف‌کنندگان وابسته است.

توکلی با اشاره به شدت مصرف انرژی گفت: تولید گاز کشور کم نیست و ایران سومین تولیدکننده گاز جهان است، اما تقاضا از تولید پیشی گرفته که دلیل اصلی آن شدت بالای مصرف انرژی است. طبق تحقیقات، ایران در ۲۰ سال گذشته در میان ۱۷۲ کشور، جزو نخستین کشور‌ها از نظر افزایش شدت انرژی بوده است.

مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران افزود: ۷۷ درصد منابع گاز کشور در مناطق جنوبی و فراساحلی قرار دارد که تولید از آنها هزینه‌بر است.

وی درباره شرکت‌های کارور انرژی گفت: این مدل در بسیاری از کشور‌ها اجرا شده و نقش واسط بین تولیدکننده و مصرف‌کننده را دارد. اگر شرکت کارور بتواند کاهش مصرف و صرفه‌جویی در بخش خام‌سوزی ایجاد کند، شرکت ملی گاز در قبال آن گواهی صرفه‌جویی انرژی دریافت می‌کند که در بورس کالا به بخش مولد فروخته می‌شود؛ اقدامی که هم به نفع مصرف‌کننده، هم صنعت و هم محیط‌زیست است.

مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران تصریح کرد: تاکنون ۲۷ شرکت کارور به‌صورت یک‌ساله ارزیابی و گواهی صلاحیت دریافت کرده‌اند.

توکلی گفت: از ابتدای سال تا پایان آبان‌ماه، ۳ میلیارد و ۵۰۰ میلیون مترمکعب گاز بیشتر در مقایسه با سال گذشته به نیروگاه‌ها تحویل داده شد که این موضوع امکان ذخیره‌سازی بیشتر گازوئیل را فراهم کرد و در آبان‌ماه برای نخستین‌بار رکورد ذخیره گازوئیل نیروگاه‌ها شکسته شد. همچنین تا پایان آذرماه، حدود ۳ درصد گاز بیشتری به صنایع فولاد و پتروشیمی تحویل داده شد.

مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران با اشاره به کاهش گاز‌های مشعل گفت: موضوع فلرینگ در برنامه هفتم پیشرفت دیده شده و کاهش آن از دو مسیر ساختاری و اصلاح فرآیندی دنبال می‌شود. در پارس جنوبی، پیش‌بینی تولید ۸ میلیون مترمکعب گاز مشعل در روز وجود داشت که با اجرای طرح‌ها، تمام فلر‌ها جمع‌آوری شد و با اصلاحات فرآیندی که حدود ۴۰ درصد اثرگذار بود، میزان فلر به کمتر از مقدار پیش‌بینی‌شده در زمان طراحی رسید.

معاون وزیر نفت با اشاره به اقدامات انجام‌شده برای کاهش گاز‌های مشعل در پالایشگاه‌ها گفت: در مجتمع پارس جنوبی در زمان طراحی اولیه، به‌طور متوسط روزانه حدود ۸ میلیون مترمکعب گاز مشعل پیش‌بینی شده بود. خوشبختانه قرارداد‌های مربوط به جمع‌آوری فلر‌ها منعقد شده و در بخش‌های فرایندی نیز اصلاحاتی انجام شده که نزدیک به ۴۰ درصد کاهش فلرینگ را به دنبال داشته است.

وی افزود: میزان فلرینگ فعلی حتی به زیر عددی رسیده که در زمان طراحی شرکت توتال برای همان بخش‌ها پیش‌بینی شده بود؛ به‌طوری‌که در طراحی اولیه، حدود ۶ میلیون مترمکعب در روز گاز به‌صورت فلر در نظر گرفته شده بود. البته در پالایشگاه‌ها امکان «زیرو فلرینگ» وجود ندارد، چرا که ملاحظات ایمنی اجازه این کار را نمی‌دهد، اما با این وجود همکاران ما به همین سطح هم راضی نشدند و برنامه‌ریزی‌های بیشتری انجام شده است.

توکلی ادامه داد: تا پایان اسفند ۱۴۰۳، میزان کل فلرینگ در پالایشگاه‌ها به حدود ۵.۵ میلیون مترمکعب در روز رسیده بود که نزدیک به ۳ میلیون مترمکعب آن مربوط به الزامات ایمنی است. برنامه‌ریزی کرده‌ایم که تا سال ۱۴۰۶ این عدد به حدود ۳ میلیون مترمکعب در روز کاهش پیدا کند.

مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران با اشاره به موضوع نشت و هدررفت گاز گفت: ما در کشور شبکه‌ای بسیار گسترده داریم؛ فقط شبکه توزیع و تغذیه گاز حدود ۴۷۰ هزار کیلومتر طول دارد. در تمام این نقاط امکان نشت یا حتی تخلف وجود دارد و مردم می‌توانند با تماس با سامانه ۱۹۴ موارد نشتی یا هدررفت گاز را اعلام کنند. همکاران ما در کوتاه‌ترین زمان در محل حاضر می‌شوند و این موضوع به‌صورت جدی در تمام شرکت‌های گاز استانی پیگیری می‌شود.

وی تأکید کرد: یکی از اهداف ما این است که آمار‌ها به‌صورت دقیق، شفاف و کمی ارائه شود تا برای مردم و تصمیم‌گیران قابل لمس باشد.

توکلی با اشاره به وضعیت ناترازی گفت: من تأکید دارم به‌جای اصطلاح ناترازی گاز، از ناترازی انرژی استفاده کنیم. در حال حاضر میزان ناترازی روزانه حدود ۳۰۰ میلیون مترمکعب است و در برخی روز‌ها این عدد به ۳۵۰ میلیون مترمکعب نیز می‌رسد.

وی افزود: در سال گذشته تا امروز، در حوزه بالادست افزایش تولیدی معادل تقریباً یک فاز عسلویه داشته‌ایم. البته این موضوع در حیطه مسئولیت همکاران بالادست است، اما بر اساس اطلاعات موجود، یکی از چالش‌های اصلی در بالادست، نیاز به سرمایه‌گذاری سنگین است؛ به‌عنوان مثال در حوزه فشارافزایی، حدود ۱۷ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری نیاز داریم.

معاون وزیر نفت تصریح کرد: افزایش تولید بسیار مهم است، اما آنچه در دسترس‌تر و امکان‌پذیرتر است و مورد تأکید مقام معظم رهبری، دستگاه‌های اجرایی و حتی محافل علمی دنیا قرار دارد، مدیریت مصرف است. در بخش مصرف، به‌ویژه در صنایع، فرصت‌های قابل توجهی برای بهینه‌سازی وجود دارد.

در ادامه، فریدون اسعدی کارشناس حوزه انرژی با اشاره به سهم بالای گاز در سبد انرژی کشور گفت: بیش از ۷۰ درصد سبد انرژی کشور به گاز وابسته است، اما متأسفانه شرکت ملی گاز متناسب با این مسئولیت سنگین، اساسنامه‌ای به‌روز و متناسب با اختیارات و اقتدار لازم ندارد؛ در حالی که شرکت‌هایی مانند توانیر از ساختار حقوقی و اختیارات مشخص‌تری برخوردار هستند.

وی افزود: انتظار می‌رود اساسنامه شرکت ملی گاز به‌روزرسانی شود تا این خلأ‌ها برطرف شود. در بحث ناترازی گاز، اگرچه افزایش تولید بسیار مهم است، اما تمرکز صرف بر تولید پاسخگو نیست و مدیریت مصرف یک ضرورت جدی است.

اسعدی ادامه داد: قطع گاز صنایع، به‌ویژه صنایع پتروشیمی، نتیجه برخی تصمیم‌گیری‌های گذشته است و امروز به از دست رفتن حدود ۴ میلیارد دلار درآمد سالانه کشور منجر شده است؛ آن هم در شرایطی که کشور با محدودیت‌های ارزی مواجه است.

کارشناس حوزه انرژی گفت: انتقال گاز از عسلویه تا مسافت‌های طولانی و گازرسانی به مناطقی که در برخی فصول حتی سکنه ندارند، هزینه‌های بسیار بالایی دارد. هر کیلومتر خط لوله، بسته به قطر، هزینه قابل توجهی به شرکت ملی گاز تحمیل می‌کند و تداوم این روند می‌تواند چالش‌های جدی برای آینده شبکه گاز کشور ایجاد کند.

در بخش پایانی، مصطفی نخعی عضو کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی با اشاره به پیگیری‌های مجلس در حوزه انرژی گفت: در یک سال گذشته، موضوعات حوزه انرژی با حساسیت رصد شده و در بخش برق و گاز، تکالیف مشخصی هم در حوزه افزایش تولید و هم در حوزه ارتقای راندمان‌ها در نظر گرفته شده است.

وی افزود: گزارش‌های دوره‌ای در کمیسیون انرژی مطرح می‌شود و گزارش‌هایی در حال آماده‌سازی برای ارائه به صحن مجلس است. در برنامه هفتم توسعه، علاوه بر تعیین تکالیف عددی، مشوق‌هایی برای توسعه میادین مشترک، ذخیره‌سازی گاز و عبور از پیک مصرف پیش‌بینی شده است.