برقی‌سازی حمل‌ونقل، راهبرد جهانی برای کاهش آلودگی

به گزارش خبرگزاری صداوسیما، مرکز پژوهش‌های مجلس در تحقیقی با عنوان «چرخش‌های تحول‌آفرین فناوری در صنعت خودرو» اعلام کرد افزایش تقاضای جهانی برای خودرو و تداوم الگوی مصرف سوخت‌های فسیلی، آلودگی هوا و انتشار گاز‌های گلخانه‌ای را تشدید کرده و برقی‌سازی حمل‌ونقل را به یکی از اولویت‌های اصلی سیاست‌گذاری زیست‌محیطی در جهان تبدیل کرده است.

حمل‌ونقل؛ یکی از کانون‌های اصلی انتشار آلاینده‌ها

بر اساس این گزارش، رشد جمعیت و توسعه فعالیت‌های اقتصادی موجب افزایش چشمگیر تقاضا برای خرید خودرو شده است؛ اما ادامه توسعه خودرو‌های بنزینی و دیزلی، علاوه بر تشدید آلودگی کلان‌شهر‌ها، وابستگی به سوخت‌های فسیلی و فشار بر منابع انرژی را افزایش می‌دهد. به همین دلیل، بسیاری از کشور‌ها برقی‌سازی ناوگان حمل‌ونقل را به‌عنوان مسیر کاهش آلایندگی و تحقق توسعه پایدار در دستور کار قرار داده‌اند.

برقی‌سازی؛ فراتر از فناوری، ابزاری برای تحقق تعهدات اقلیمی

در این گزارش تأکید شده است: توسعه خودرو‌های برقی تنها یک تحول صنعتی نیست، بلکه بخشی از راهبرد کلان کشور‌ها برای عمل به تعهدات اقلیمی و کاهش ردپای کربن است. اتحادیه اروپا با تمرکز بر اهداف اقلیمی و کاهش وابستگی به انرژی‌های فسیلی، آمریکا با رویکرد کاهش انتشار و بازآرایی زنجیره تولید داخلی و چین با برنامه‌ریزی بلندمدت برای تسلط بر فناوری‌های پاک، مسیر گذار به حمل‌ونقل برقی را دنبال می‌کنند.

ضرورت تدوین استراتژی ملی با محوریت محیط‌زیست

مرکز پژوهش‌ها تصریح کرده است: ورود به زنجیره ارزش خودرو‌های برقی نیازمند توجه هم‌زمان به «چیستی»، «چرایی» و «چگونگی» این تحول است. به‌گفته پژوهشگران، بدون درک عمیق از چرایی زیست‌محیطی این گذار و بدون تدوین راهبرد منسجم ملی، سیاست‌ها با پراکندگی و ناهماهنگی مواجه خواهند شد.

چالش‌های زیست‌محیطی و ژئوپلیتیکی گذار برقی

این گزارش در عین حال به چالش‌های این مسیر نیز اشاره کرده است؛ از جمله هزینه بالای تولید، تمرکز جغرافیایی منابع معدنی و زنجیره تأمین باتری و پیامد‌های زیست‌محیطی استخراج مواد اولیه. از این‌رو، برقی‌سازی باید همراه با سیاست‌های مکمل در حوزه مدیریت منابع، بازیافت باتری و توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر دنبال شود تا منافع محیط‌زیستی آن به‌طور کامل محقق گردد.

ایران و ضرورت طراحی گذار بومی و پایدار

در بخش دیگری از گزارش آمده است: کشور‌هایی که در مراحل ابتدایی این گذار قرار دارند، از جمله ایران، باید استراتژی ملی متناسب با ظرفیت‌های صنعتی، انرژی و شرایط محیط‌زیستی خود تدوین کنند. ورود شتاب‌زده و بدون ارزیابی دقیق هزینه–فایده، به‌ویژه در شرایط یارانه‌های گسترده انرژی و محدودیت‌های فناورانه، می‌تواند پرریسک باشد.

همکاری فناورانه با چین؛ فرصتی برای توسعه سبز

مرکز پژوهش‌ها پیشنهاد کرده است که همکاری فناورانه با چین می‌تواند روند برقی‌سازی را تسریع کند، مشروط بر آنکه این همکاری به تقویت توان تولید داخلی و انتقال دانش فنی منجر شود و کشور را به واردکننده صرف تبدیل نکند. هدف باید تعریف جایگاه ایران به‌عنوان «شریک فعال» در زنجیره ارزش جهانی با حداکثرسازی ارزش‌افزوده و منافع زیست‌محیطی باشد.

پیش‌نیاز‌های تحقق حمل‌ونقل پاک

در این گزارش بر ضرورت نوسازی فرآیند‌های تولید، توسعه زیرساخت‌های شارژ، طراحی ابزار‌های نوین مالی برای جذب سرمایه‌گذاری بخش خصوصی و ارتقای بهره‌وری انرژی تأکید شده است. همچنین سیاست‌های پژوهش و توسعه باید بر فناوری‌های پاک، مدیریت مصرف انرژی و تقویت زیرساخت‌های خدماتی متمرکز شود.

در جمع‌بندی این گزارش آمده است برقی‌سازی حمل‌ونقل یک پروژه صرفاً فناورانه نیست، بلکه تصمیمی راهبردی در راستای حفظ محیط‌زیست، کاهش آلایندگی شهری و صیانت از منابع انرژی است. تحقق این هدف نیازمند رویکردی سیستمی، هماهنگ و بلندمدت در سیاست‌گذاری است تا ضمن مدیریت ریسک‌های اقتصادی و ژئوپلیتیکی، مسیر توسعه پایدار کشور هموار شود.