از مهار ایدز تا مقابله با کرونا؛ روایت یک عمر مجاهدت علمی

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما؛  آیین نکوداشت مقام علمی و فرهنگی مینو محرز، استاد برجسته دانشگاه علوم پزشکی تهران، به همت انجمن آثار ومفاخر فرهنگی و با حضور پرشمار علاقه‌مندان و جامعه پزشکی کشور، چهارشنبه ۲۴ تیرماه در تالار اجتماعات شهید مطهری (ره) انجمن برگزار شد. 

در ابتدای این نشست، محمود شالویی رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، گفت: امروز افتخار میزبانی یکی از چهره‌های سرشناس، برجسته و اثرگذار جامعه پزشکی ایران و جهان را داریم؛ شخصیتی که آثار و خدمات او تنها به جامعه پزشکی کشور محدود نیست، بلکه در عرصه جهانی نیز منشأ برکات فراوان بوده است. به یقین، تجلیل از دکتر مینو محرز، پاسداشت علم، دانش و خدمتگزاران عرصه اندیشه، به‌ویژه علوم پزشکی است. 

وی افزود: در سال جاری دومین برنامه بزرگداشت بانوان نامدار را برگزار می‌کنیم. بانوان ایرانی در بسیاری از علوم و فنون از سرآمدان روزگار ما هستند و شایسته است جایگاه آنان بیش از پیش مورد توجه قرار گیرد. 

شالویی در ادامه با معرفی دوباره انجمن آثار و مفاخر فرهنگی برای حاضران، اظهار کرد: این انجمن که در سال ۱۳۰۱ تأسیس شده، قدیمی‌ترین نهاد فرهنگی و علمی کشور است و در طول بیش از یک قرن فعالیت، خدمات ماندگاری همچون ساخت آرامگاه ابن‌سینا، فردوسی، حافظ، سعدی، خیام، عطار، باباطاهر و بسیاری دیگر از مفاخر ایران را بر عهده داشته است. امروز نیز علاوه بر برگزاری آیین‌های نکوداشت، احیای آثار مفاخر و ساخت بنا‌های یادمانی بزرگان را با همکاری دستگاه‌های مختلف دنبال می‌کند. 

وی در ادامه با اشاره به جایگاه پزشکان در فرهنگ ایرانی و اسلامی، گفت: در آثار بزرگان ما خاصه جناب مولانا به اهمیت علم پزشکی و درمان اشاره شده است. پزشک، هرچند از دانش و تجربه بهره می‌گیرد، اما فعل او در راستای اراده الهی تحقق می‌یابد و این نگاه، جایگاه والای پزشکی را در فرهنگ ما نشان می‌دهد. 

رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی با تمجید از خدمات مینو محرز اظهار کرد: ایشان از نخستین سال‌های شیوع بیماری ایدز، با شجاعتی مثال‌زدنی و بدون هیچ هراس، به میان بیماران رفت، از شهری به شهری دیگر سفر کرد و همه دشواری‌ها را برای درمان آنان به جان خرید. خدمات ایشان تنها به درمان بیماران محدود نبود، بلکه با تلاش برای حفظ بنیان خانواده‌ها و کاهش نگاه‌های نادرست نسبت به مبتلایان، نقشی انسانی و ماندگار ایفا کرد. 

شالویی همچنین با یادآوری دوران شیوع کرونا افزود: جامعه پزشکی ایران، به‌ویژه دکتر مینو محرز و دیگر پزشکان برجسته، در مهار این بحران نقش بزرگی داشتند و موجب شدند ایران در این عرصه سربلند باشد. اگر روزگاری به ابن‌سینا و زکریای رازی افتخار می‌کردیم، امروز نیز به پزشکان فرهیخته و دانشمند خود می‌بالیم. 

وی تأکید کرد که انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، همان‌گونه که از مفاخر ادبی و هنری تجلیل می‌کند، پاسداشت دیگر عالمان و دانشمندان را نیز رسالت خود می‌داند. 

میهن‌دوستی و تعهد به خدمت در سلوک مینو محرز

در ادامه این نشست مرضیه وحید دستجردی وزیر اسبق بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با بیان اینکه افتخار می‌کند از شاگردان مینو محرز بوده است، گفت: بر اساس فرمایش امیرالمؤمنین (ع) «هر کس کلمه‌ای به من بیاموزد، مرا بنده خود کرده است» و من شاگردی دکتر محرز را بزرگ‌ترین افتخار خود می‌دانم و تا پایان عمر به این شاگردی خواهم بالید. 

وی با اشاره به سال‌های تحصیل خود در بخش بیماری‌های عفونی بیمارستان امام خمینی (ره) افزود: دکتر مینو محرز در کنار زنده‌یاد دکتر علیرضا یلدا، از نخستین ساعات روز با عشق و ایثار در کنار دانشجویان حضور داشتند و همچون شمعی فروزان، هم به دانشجویان دانش می‌آموختند و هم برای سلامت مردم از جان خود مایه می‌گذاشتند. آنچه از ایشان آموختیم، تنها علم پزشکی نبود، بلکه عشق به مردم، میهن‌دوستی و تعهد به خدمت بود. 

دستجردی با توصیف «محرز» به عنوان نمونه‌ای کم‌نظیر از استادان نامدار ایران، اظهار کرد: ایشان نسل بزرگی از متخصصان بیماری‌های عفونی کشور را تربیت کردند و همواره به جوانان اعتماد داشتند، مسئولیت‌های مهم را به آنان می‌سپردند و باور داشتند که جوانان ایرانی می‌توانند در بالاترین سطوح علمی بدرخشند. جمله همیشگی ایشان این بود که «می‌توانید» و همین روحیه، منشأ پرورش بسیاری از استادان برجسته امروز شد. 

وی «شجاعت» را از برجسته‌ترین ویژگی‌های شخصیتی مینو محرز دانست و گفت: در سال‌هایی که شیوع ایدز با ترس و ناآگاهی فراوان همراه بود، ایشان بدون هیچ واهمه‌ای وارد میدان شدند و علاوه بر درمان بیماران، حتی امور مربوط به کفن و دفن بیمارانی را که خانواده‌هایشان آنان را رها کرده بودند، مدیریت می‌کردند. همچنین با راه‌اندازی مرکز تحقیقات ایدز، زمینه تولید دارو‌های این بیماری در کشور را فراهم کردند و نقش تعیین‌کننده‌ای در کنترل انتقال بیماری، به‌ویژه از مادر به جنین، داشتند. 

وزیر اسبق بهداشت با اشاره به نقش محرز در کنترل بیماری‌هایی همچون سل و سل مقاوم به درمان و نیز مدیریت علمی همه‌گیری کرونا، افزود: ایشان همواره در خط مقدم درمان حضور داشتند و حتی در دوران شیوع کووید-۱۹ نیز با وجود ابتلا به بیماری، دست از طبابت و خدمت به مردم برنداشتند. 

دستجردی همچنین با یادآوری دوران مسئولیت خود در وزارت بهداشت گفت: هشدار‌های به‌موقع دکتر محرز درباره تغییر الگوی انتقال HIV از اعتیاد تزریقی به انتقال جنسی، مسیر برنامه‌ریزی وزارت بهداشت را تغییر داد و موجب شد با اقدامات پیشگیرانه و آموزشی، از بروز بحرانی بزرگ در کشور جلوگیری شود. 

وی با تأکید بر جایگاه ممتاز علمی و اخلاقی دمینو محرز اظهار کرد: هر اندازه از دلسوزی، دانش، عشق به مردم و خدمات ایشان سخن گفته شود، باز هم حق مطلب ادا نخواهد شد. دکتر محرز از نادره‌های علم و پزشکی ایران و از مفاخر این سرزمین هستند و همه ما وظیفه داریم راه، اندیشه و منش ایشان را ادامه دهیم. 

محرز؛ نماد شجاعت علمی و مسئولیت اجتماعی

فاطمه مهاجرانی سخنگوی دولت با قدردانی از انجمن آثار و مفاخر فرهنگی گفت: انجمن بر محور انسان‌های اثرگذار شکل گرفته است؛ انسان‌هایی که در طول زندگی خود آثاری ماندگار برای جامعه به جا می‌گذارند. اینکه از گذشته چنین نهادی برای پاسداشت کرامت انسان و تجلیل از مفاخر علمی و فرهنگی شکل گرفته، جای شکر و قدردانی دارد و نشان‌دهنده نگاه بلند پیشینیان ما به منزلت انسان و خدمت به جامعه است. 

وی با قدردانی از مسئولان انجمن به جهت توجه به جایگاه بانوان فرهیخته، افزود: زنان با وجود توانمندی‌های فراوان، همواره کمتر دیده شده‌اند و همین موضوع سبب شده فرصت‌های کمتری برای معرفی ظرفیت‌های آنان فراهم شود. خوشبختانه امروز شاهد آن هستیم که بانوان برجسته‌ای همچون دکتر مینو محرز، با شایستگی، جایگاه واقعی خود را در عرصه علم و خدمت به دست آورده‌اند و نشان داده‌اند که می‌توانند در بالاترین سطوح علمی و اجتماعی بدرخشند. 

مهاجرانی با اشاره به همکاری خود با مینو محرز در شورا‌های تخصصی، اظهار کرد: برجسته‌ترین ویژگی ایشان، شجاعت علمی و فعالیت حرفه‌ای است. هرگاه احساس می‌کردند موضوعی نیازمند توجه جدی است، بدون نگرانی از پیامد‌ها آن را مطرح می‌کردند. اگر دکتر محرز با این شجاعت علمی درباره برخی بیماری‌ها و آسیب‌های اجتماعی هشدار نمی‌دادند، امروز با بحران‌های بسیار جدی‌تری روبه‌رو بودیم. به عنوان یک شهروند، از ایشان برای این نگاه مسئولانه و علمی صمیمانه سپاسگزارم. 

سخنگوی دولت، توجه ویژه محرز به توانمندسازی زنان و دختران را از دیگر ویژگی‌های برجسته او دانست و گفت: در شورا‌های تخصصی، از نزدیک شاهد دغدغه‌مندی ایشان نسبت به رشد علمی دختران این سرزمین بودم. باور عمیق دکتر محرز به توانایی زنان و تأکید مکرر ایشان بر اینکه «بچه‌های ما می‌توانند»، جلوه‌ای از نگاه مادرانه و امیدبخش ایشان به نسل جوان کشور است؛ نگاهی که همواره برای من الهام‌بخش بوده است. 

وی با استناد به ابیاتی از مولانا، مینو محرز را نمونه‌ای از انسانی دانست که علم را از تعلقات فردی رها کرده و آن را در خدمت جامعه قرار داده است و گفت: فداکاری‌ها و خدمات ایشان برای سلامت مردم و اعتلای علم در کشور شایسته بالاترین ستایش‌هاست. خوشا به حال ما که چنین بانویی را در میان خود داریم و می‌توانیم از دانش، تجربه و منش انسانی ایشان بهره‌مند شویم. 

ماندن و خدمت کردن به ایران، انتخاب دکتر محرز

در ادامه محمد رئیس‌زاده رئیس کل سازمان نظام پزشکی کشور گفت: بزرگداشت مفاخر، سرمایه‌گذاری برای آینده کشور است. مفاخر و دانشمندان، حافظه دانایی و سند توانایی ملت‌ها هستند و تکریم آنان، نسل جوان را با مسیر واقعی موفقیت، یعنی علم، تلاش، خدمت و اخلاق آشنا می‌کند. 

وی با تأکید بر ضرورت مشارکت جامعه پزشکی در حمایت از فعالیت‌های انجمن آثار و مفاخر فرهنگی افزود: جامعه پزشکی نیز باید سهم خود را در معرفی و تجلیل از سرمایه‌های علمی کشور ایفا کند تا چهره‌های برجسته این حوزه بیش از پیش شناخته شوند. 

رئیس کل سازمان نظام پزشکی با اشاره به پیشینه درخشان پزشکی ایران اظهار کرد: تاریخ پزشکی ایران از کهن‌ترین و غنی‌ترین سنت‌های علمی جهان برخوردار است و بسیاری از پژوهشگران غربی نیز بر جایگاه ممتاز آن تأکید کرده‌اند. این میراث بزرگ بر شانه‌های دانشمندانی بنا شده که نسل‌های مختلف پزشکان را تربیت کرده‌اند. 

وی در ادامه با تمجید از شخصیت علمی و اخلاقی مینو محرز گفت: دانش، تواضع، پشتکار و شاگردپروری ویژگی‌هایی ارزشمند هستند، اما آنچه دکتر محرز را به اسطوره علمی تبدیل کرده، توانایی ایشان در ایجاد پیوند میان علم و انسانیت است. ایشان علم خود را در خدمت مردم قرار دادند و رسالت اجتماعی حرفه پزشکی را به بهترین شکل ممکن به انجام رساندند. 

رئیس‌زاده افزود: بانو محرز با شجاعت در حساس‌ترین مقاطع، از مبارزه با بیماری ایدز تا مقابله با همه‌گیری کرونا و دیگر بیماری‌های واگیردار، در کنار مردم ایستادند و در بزنگاه‌های تاریخی، صدای آرامش و اطمینان جامعه بودند. ایشان می‌توانستند تنها به فعالیت‌های تخصصی خود اکتفا کنند، اما مسئولیت اجتماعی را برگزیدند و دانش خود را در مسیر خدمت به مردم به کار گرفتند. 

وی با اشاره به روحیه وطن‌دوستی محرز اظهار کرد: ایشان با وجود همه فرصت‌ها، ماندن و خدمت کردن به ایران را انتخاب کردند و با تربیت نسل بزرگی از متخصصان بیماری‌های عفونی، سرمایه‌ای ماندگار برای نظام سلامت کشور به یادگار گذاشتند. 

رئیس کل سازمان نظام پزشکی با تأکید بر اهمیت این میراث علمی گفت: امروز در مواجهه با بیماری‌های نوپدید و بحران‌های سلامت، شبکه گسترده متخصصان و زیرساخت علمی که دکتر مینو محرز و زنده‌یاد دکتر علیرضا یلدا پایه‌گذاری کردند، یکی از مهم‌ترین پشتوانه‌های کشور است و اگر این سرمایه وجود نداشت، بی‌تردید در بحران‌هایی مانند کرونا و کنترل بیماری‌های واگیر با آسیب‌های بسیار بیشتری روبه‌رو می‌شدیم. 

وی با استناد به ابیاتی از مولانا، پزشکان را «طبیبان الهی» خواند و تأکید کرد: نکوداشت دکتر مینو محرز تنها تجلیل از یک استاد دانشگاه نیست، بلکه تکریم سرمایه‌ای تمدنی، انسانی و آینده‌ساز برای ایران است. 

پیشگامی مینو محرز در مهار بیماری ایدز

در ادامه این نشست حمید عمادی کوچک استاد دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به نقش ماندگار مینو محرز در نظام سلامت کشور گفت: فرصت خدمت به مردم کوتاه است و برخی انسان‌ها از این فرصت برای انجام کار‌های بزرگ و ماندگار بهره می‌برند. 

به گفته وی، محرز از جمله شخصیت‌هایی است که عمر علمی خود را وقف خدمت به جامعه کرده و آثار این تلاش‌ها تا سال‌ها باقی خواهد ماند. 

وی افزود: دکتر محرز در زمینه مقابله با ایدز پیشگام بود و در دوره‌ای که بیشترین موارد ابتلا در میان زندانیان و مصرف‌کنندگان مواد مخدر تزریقی مشاهده می‌شد، با شجاعت علمی راهکار‌های کاهش آسیب را عملیاتی کرد؛ اجرای برنامه درمان نگهدارنده با متادون و جلوگیری از استفاده مشترک از سرنگ با همت ایشان، نقش مهمی در کنترل شیوع این بیماری در کشور داشت. 

استاد دانشگاه علوم پزشکی تهران ادامه داد: یکی دیگر از اقدامات مهم دکتر محرز، تلاش برای دسترسی رایگان بیماران به دارو‌های HIV بود. 

وی توضیح داد که این دارو‌ها اگرچه درمان قطعی بیماری نیستند، اما با کاهش بار ویروس، مانع انتقال بیماری به دیگران می‌شوند و امکان تولد نوزادان سالم از مادران مبتلا و جلوگیری از انتقال بیماری به همسر را فراهم می‌کنند. 

عمادی کوچک تصریح کرد: ایجاد شبکه مراکز مشاوره بیماری‌های رفتاری و تأمین رایگان داروها، نتیجه سال‌ها پیگیری دکتر محرز و همکارانش بود و موجب شد میزان شیوع HIV در ایران، برخلاف برخی کشور‌های آفریقایی که با آمار‌های بسیار بالا مواجه شدند، همچنان کمتر از یک درصد باقی بماند. 

وی با اشاره به نقش محرز در دوران همه‌گیری کرونا نیز گفت: ایشان در سخت‌ترین روز‌های مقابله با کووید-۱۹ در میدان حضور داشت، در مطالعات مربوط به تولید واکسن مشارکت کرد و با شجاعت و مسئولیت‌پذیری به خدمت ادامه داد. 

عمادی کوچک همچنین با یادآوری تأثیر استاد فقید علیرضا یلدا بر مینو محرز افزود: ایشان همانند استاد خود، همواره باور داشت که معلم واقعی باید شانه‌های خود را در اختیار شاگردانش بگذارد تا نسل بعد بتواند بالاتر بایستد و به قله‌های علم دست یابد. 

وی با قدردانی از یک عمر خدمات علمی و انسانی مینو محرز اظهار کرد: حضور پرشور استادان، همکاران و شاگردان در این آیین، نشانه عشق و احترام عمیقی است که جامعه پزشکی برای این استاد فرهیخته قائل است و همه قدردان سال‌ها تلاش و فداکاری او در مسیر سلامت مردم هستند. 

عشق به ایران و جوانان، انگیزه ماندن و خدمت

در ادامه مینو محرز گفت: خود را شایسته این همه تجلیل نمی‌دانم و هرچه در مسیر طبابت و آموزش انجام داده‌ام، حاصل آموزه‌های استاد فقیدم، دکتر علیرضا یلدا، است که به من آموخت اگر تدریس و درمان با عشق نباشد، ثمری نخواهد داشت. 

وی افزود: تمام فعالیت‌های علمی و پزشکی‌ام با عشق به ایران و سلامت مردم این سرزمین انجام شده است. به اعتقاد من، سرمایه واقعی هر کشوری فقط منابع زیرزمینی نیست، بلکه استعداد‌های جوانان آن کشور است. ایرانیان در سراسر جهان افتخارآفرین هستند، اما امیدوارم امکانات لازم در داخل کشور فراهم شود تا جوانان بتوانند بمانند و ایران را با دانش خود بسازند. 

محرز با تأکید بر ضرورت حمایت از نسل جوان اظهار کرد: جوانان ایرانی بسیار باهوش و توانمند هستند و باید به آنان فرصت و بها داده شود. آنچه امروز بیش از هر چیز مرا نگران می‌کند، گسترش نگاه منفی در میان برخی جوانان است؛ در حالی که هنگام ساخت واکسن کرونا، جوانانی را دیدم که با عشق و علاقه، شبانه‌روز در آزمایشگاه‌ها تلاش می‌کردند تا به نتیجه برسند. این سرمایه انسانی باید حفظ و تقویت شود. 

وی ادامه داد: یکی از دلایل ماندنم در ایران، همین جوانان بودند و همواره باور داشته‌ام که باید برای مردم کشور خودم خدمت کنم. من هرگز به رفتن و کار کردن برای کشور دیگری فکر نکردم، زیرا مردم ایران را دوست دارم و تمام تلاشم را برای سلامت آنان به کار گرفته‌ام. 

محرز با یادآوری سخنی از استاد خود، دکتر یلدا، اظهار کرد: استاد همیشه می‌گفت ما تنها قطره‌ای در دریای علم هستیم و نباید گمان کنیم که کسی هستیم. من نیز خود را قطره‌ای در این دریا می‌دانم و هرچه انجام شده، حاصل تلاش جمعی استادان، همکاران و شاگردان است. 

وی با قدردانی از برگزارکنندگان این آیین و حاضران در مراسم تأکید کرد: من خود را از مفاخر نمی‌دانم؛ تنها عاشق سلامت مردم ایران هستم و برای همین در کشورم ماندم. امیدوارم ایران همواره پایدار، سربلند و برخوردار از جوانانی باشد که آینده این سرزمین را می‌سازند. 

در پایان این آیین، لوح سپاس و نشان زرین انجمن آثار و مفاخر فرهنگی به همراه هدایی از سوی مرضیه وحید دستجردی، سازمان نظام پزشکی و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به مینو محرز استاد برجسته دانشگاه علوم پزشکی تهران اهدا گردید.